Połącz się z nami

Kultura

Gdy Nowy Rok w progi, to stary rok w nogi: Staropolskie tradycje i zwyczaje

Opublikowano

dnia

Nowy Rok w tradycji staropolskiej był czasem wyjątkowym, niosącym za sobą magiczne znaczenie i obfitującym w liczne zwyczaje, które łączyły elementy wiary, nadziei na lepsze jutro oraz praktyk mających zapewnić urodzaj i pomyślność. Najbardziej widowiskowe bywały noworoczne kuligi. Choć współczesne obchody Sylwestra i Nowego Roku znacznie odbiegają od dawnych rytuałów, warto przypomnieć, jakie znaczenie miały te dni w przeszłości.

Nowy Rok – symbol nowego początku

W kulturze ludowej zakończenie jednego roku i rozpoczęcie kolejnego było momentem przełomowym, pełnym nadziei na nowy los. Wierzono, że to, co wydarzy się w tym dniu, wyznaczy rytm i charakter nadchodzącego roku. Dlatego Nowy Rok należało rozpocząć z dobrą intencją, by zapewnić sobie i swoim bliskim powodzenie.

W wiejskich izbach przygotowywano specjalne miejsca dla „dobrych duchów” – środek izby zdobił stołek wyścielony miękkim materiałem, by mogły odpocząć i błogosławić domowników. Wszystko, co działo się tego dnia, traktowano jako wróżbę – od pogody po codzienne zdarzenia.

Noworoczne wypieki i obrzędy urodzaju

Jednym z ważniejszych obyczajów były przygotowania mające zapewnić dostatek w gospodarstwie. Gospodynie wypiekały „szczodraki” – okazałe bochenki chleba i bułki, które miały symbolizować obfitość. Na Warmii, Mazurach, Podlasiu i Kurpiach pieczono z kolei figurki zwierząt, zwane „byśkami”.

Wierzono, że magia Nowego Roku sprzyja wróżbom i praktykom związanym z urodzajem. Na przykład na Podlasiu młodzi mieszkańcy wsi rzucali siemię lniane na palenisko – im głośniej trzaskało, tym lepszy miał być nadchodzący rok.

Wróżby dla młodych serc

Noworoczne zwyczaje obfitowały w wróżby małżeńskie, szczególnie popularne wśród młodych dziewcząt i kawalerów. Panny wsłuchiwały się w rozmowy, próbując usłyszeć imię przyszłego męża, lub rzucały but za siebie – jeśli nos zwrócony był ku drzwiom, zapowiadało to szybkie zamążpójście.

Lano wosk, puszczano łupinki orzechów ze świeczkami na wodę, a nawet kąpano się w „srebrze” – wrzucano monetę do wody, aby zapewnić sobie urodę i powodzenie w miłości. Wierzono również, że pierwsza osoba wchodząca do domu w Nowy Rok zwiastuje pomyślność – najlepiej, aby był to mężczyzna.

Przysłowia i mądrości ludowe

Staropolskie przysłowia związane z Nowym Rokiem dotyczyły przede wszystkim pogody i urodzaju. „Gdy Nowy Rok pluta, ze żniwami będzie pokuta” przestrzegało przed kapryśną pogodą, a „Na Nowy Rok pogoda, będzie w polu uroda” zwiastowało obfite plony.

Zwyczaje regionalne

Na ziemi krakowskiej gospodarze obsypywali się owsem, życząc sobie urodzaju, a na Podlasiu młodzież rzucała ziarno do kuchni gospodarzy. Na Kielecczyźnie przynoszono do domu zielone gałązki sosny, wierząc, że chronią przed złymi mocami, zaś młode panny na sumę noworoczną przystrajały głowy gałązkami kwitnącej wiśni, co miało wróżyć powodzenie w miłości.

W Nowy Rok kolędnicy odwiedzali wsie i miasta, śpiewając i bawiąc gospodarzy. Często byli to przebierańcy z turoniem lub kozą, którzy przynosili radość i życzenia pomyślności.

Magiczna noc Sylwestrowa

Sylwester, choć początkowo traktowany jako zwykły dzień, z czasem stał się pełen hałasu i zabawy. Strzelanie z rusznic, trzaskanie batogami i tłuczenie butelek miało odstraszać złe moce, a palenie snopków słomy symbolicznie kończyło stary rok.

Życzenia noworoczne i „kolendy”

Składanie życzeń było nieodłącznym elementem świętowania. W Nowy Rok winno się zapomnieć o waśniach, a pozdrowienia miały przynieść szczęście. Popularne było staropolskie „Do siego roku!” oraz przesyłanie liścików z życzeniami za pośrednictwem posłańców.

Staropolskie życzenia góralskie:

Na scyńście, na zdrowie, na ten Nowy Rok !

Coby sie Wom dazyło, mnozyło cały Bozy rok !

Byście w Nowym Rocku jesce lepij mieli –

to co zarobili, tego nie przepili.

Coby na świecie było cicho i spokojnie

i zony z mynzami nie bywały w wojnie.

Dziywki coby się Wom powydowały,

a wiela z chałupy nie pozabierały.

Cobyście jak poncki w maśle sie pławili,

nic sie nie martwili, dobze jedli, pili.

Coby Wom nicego nika nie chybiało

ino z rocku na rok ino przybywało.

Coby na ziorenkak cały chlyb sie wspiyroł

i zeby sie w bidzie nik nie poniywiyroł !

Zeby sie Wom rodziło, kopiło,

dyślem do stodoły łobróciło.

Zebyście mieli gości,

Tyle , co na gałonzecce łości.

Zebyście mieli pełne stodoły, pełne pudła

zeby Wom gospodyni u pieca nie schudła.

Zebyście mieli w kazdym kontku

po dzieciontku

a na piecku troje.

I zebyście nie godali,

ze to kiere moje.

Na scyńści , na zdrowie

Na tyn Nowy Rok

zebyście mieli scynście cały bozy rok.

Zebyście byli zdrowi, weseli

jako w niebie janieli .

TAK TO BOZE DEJ ! HEJ !

Tradycja a współczesność

Dziś wiele staropolskich zwyczajów odeszło w niepamięć. Sylwester pozostał jednak nocą radości i zabawy, podczas gdy Nowy Rok stał się czasem odpoczynku w gronie rodzinnym. Warto jednak czerpać inspirację z tradycji przodków, by rozpocząć kolejny rok z optymizmem i wiarą w lepsze jutro.

 

Źródło: Muzeum Wsi Radomskiej, Tadeusz Chowaniak.pl
Foto: A.Wierusz-Kowalski, Archiwum Domu Ludowego, YouTube

News Chicago

Strachy na wróble opanują St. Charles. Scarecrow Weekend wraca z ponad 120 niezwykłymi konstrukcjami

Opublikowano

dnia

Autor:

Ponad 120 ręcznie wykonanych strachów na wróble, koncerty, rodzinne atrakcje, konkursy, jesienne przysmaki i specjalne wydarzenia w całym centrum miasta – od piątku do niedzieli, 9–11 października, St. Charles zaprasza na 41. edycję Scarecrow Weekend. Większość atrakcji jest bezpłatna, a centralnym punktem festiwalu pozostaje popularny konkurs na najbardziej pomysłowego stracha na wróble.

Tegoroczny St. Charles Scarecrow Weekend ponownie zamieni centrum miasta w wielką jesienną przestrzeń rozrywki. Organizatorzy przygotowali atrakcje dla całych rodzin, występy na żywo, strefy zabaw, miejsca do robienia zdjęć oraz wydarzenia organizowane przez lokalne firmy.

Największą atrakcją pozostaje Scarecrow Contest. Ponad 120 strachów na wróble zostanie rozmieszczonych wzdłuż Riverside Avenue, w Lincoln Park oraz przy 1st Street. Odwiedzający będą mogli obejrzeć wszystkie konstrukcje i głosować na swoich faworytów.

Ponad 120 strachów na wróble i cztery kategorie

Konkursowe konstrukcje zostaną podzielone na cztery kategorie: indywidualną, klubów, organizacji non-profit i szkół, biznesową oraz Mega/Mechanical, przeznaczoną dla największych i mechanicznych strachów na wróble.

Jenna Sawicki, dyrektor wykonawcza St. Charles Business Alliance, podkreśla, że wydarzenie z roku na rok rozwija się o kolejne elementy, a coraz więcej osób bierze udział w konkursie. Jej zdaniem festiwal pokazuje, jak mieszkańcy wspólnie celebrują jesień, wspierają lokalne firmy i podziwiają kreatywność uczestników.

Ghostbusters, muzyka i atrakcje w Lincoln Park

W Family Zone w Lincoln Park zaplanowano muzykę na żywo, występy zespołów tanecznych, rodzinne stanowiska oraz mobilnych animatorów. W programie znajdą się między innymi Ghostbusters, The Leslie Hunt Band oraz The Big Al Wetzel Band.

Rodziny będą mogły spędzić w tej części festiwalu znaczną część dnia, korzystając zarówno z przygotowanych aktywności, jak i programu scenicznego. Lincoln Park będzie jedną z głównych stref całego trzydniowego wydarzenia.

Weinermobile, ścianka wspinaczkowa i kukurydziany labirynt

Kolejna część festiwalu, Activity Zone, zostanie zorganizowana przy Riverside Avenue pomiędzy Main Street a Illinois Avenue. Wśród atrakcji znajdą się John Measner Magic Truck, ścianka wspinaczkowa oraz dmuchany labirynt kukurydziany.

W sobotę w tej części miasta pojawi się także charakterystyczny Oscar Mayer Wienermobile. Organizatorzy przygotowują ponadto kolejne rodzinne atrakcje i miejsca związane z jesienną tematyką festiwalu.

Koncerty i jesienne zdjęcia na 1st Street Plaza

Program na 1st Street Plaza obejmuje występy zespołów The Frizz, Daddy Wasn’t There oraz Phase V. Muzyka na żywo będzie częścią programu przez cały festiwalowy weekend. Na placu pojawi się również specjalnie przygotowane miejsce do zdjęć „Fall in Love”. Zaplanowano także spotkania z różnymi maskotkami, które mają być dodatkową atrakcją przede wszystkim dla najmłodszych uczestników.

Scarecrow-to-Go i samochody z „Jurassic Park”

Na parkingu przy budynku miejskim odwiedzający znajdą Scarecrow-to-Go oraz repliki jeepów znanych z „Jurassic Park”. Przy samochodach będzie można bezpłatnie zrobić pamiątkowe zdjęcia. W wybranych godzinach podczas weekendu pojawi się również samochód Colonial Café’s Kitchen Sink. Uczestnicy będą mogli otrzymać bezpłatne porcje lodów.

Jesienne przysmaki i lokalne restauracje

W Family Zone w Lincoln Park jedzenie oferować będą Just Kabobs i Taco Urbano. Kimmer’s Ice Cream pojawi się tam w sobotę rano oraz przez cały dzień w niedzielę. W Activity Zone przy Riverside Avenue jedzenie będą sprzedawać The Arcada Theatre oraz Franklin’s Hot Dogs. Z kolei Windy Acres Farm przygotuje jesienne przysmaki.

Jesienny weekend w całym St. Charles

Scarecrow Weekend nie ograniczy się do głównych stref festiwalowych. W czasie wizyty w centrum uczestnicy będą mogli skorzystać z licznych promocji, ofert specjalnych i dodatkowych wydarzeń przygotowanych przez miejscowe firmy.

Jednym z wydarzeń towarzyszących będzie Autumn on the Fox Craft Show w Pottawatomie Park. Dzięki temu atrakcje związane z jesiennym weekendem będą dostępne w różnych częściach St. Charles.

Scarecrow Weekend 2026 – najważniejsze informacje

41. St. Charles Scarecrow Weekend odbędzie się od piątku do niedzieli, 9–11 października, w centrum St. Charles w Illinois. W programie znajdzie się ponad 120 ręcznie wykonanych strachów na wróble, Family Zone, Activity Zone, koncerty, rodzinne aktywności oraz liczne bezpłatne atrakcje.

Dodatkowe informacje można uzyskać w St. Charles Business Alliance pod numerem 630-443-3967 oraz na stronie scarecrowfest.com.

 

Źródło: dailyherald
Foto: St. Charles Business Alliance
Czytaj dalej

Kultura

Przebojowy musical „Operation Mincemeat” możemy oglądać w Chicago tylko do niedzieli

Opublikowano

dnia

Autor:

To ostatnie dni by zobaczyć nagradzany musical „Operation Mincemeat: A New Musical” w Chicago – spektakl będzie prezentowany do 11 października w CIBC Theatre. Jego fabuła opiera się na niezwykłej tajnej operacji z czasów II Wojny Światowej obejmując szpiegowskie tajemnice, zabawne sytuacje i zaskakujące zwroty akcji.

„Operation Mincemeat” opowiada historię jednej z najbardziej niezwykłych operacji wywiadowczych II Wojny Światowej. W centrum wydarzeń znajdują się zwłoki, fałszywy list miłosny oraz Ian Fleming, który później zasłynął jako twórca postaci Jamesa Bonda.

Akcja rozgrywa się w 1943 roku, kiedy sytuacja aliantów pozostaje niezwykle trudna. Powstaje wówczas ryzykowny plan wykorzystania zwłok oraz spreparowanych dokumentów do przeprowadzenia tajnej misji, która ma wprowadzić przeciwnika w błąd.

Twórcy przedstawienia łączą prawdziwą historię z dynamiczną, pełną humoru formą musicalową. Spektakl jest opisywany jako połączenie atmosfery „Singin’ in the Rain” i „Strangers on a Train”, a opowieść o wojennej operacji przedstawiona została w szybkim tempie i z dużą dawką komizmu.

Produkcja zdobyła Olivier Award dla najlepszego nowego musicalu, a także nagrodę Tony w 2025 roku. „Operation Mincemeat” otrzymał również 88 pięciogwiazdkowych recenzji na West Endzie, a Entertainment Weekly uznał go za najlepszy broadwayowski spektakl 2025 roku.

Loteria biletowa. Miejsca za 25 dolarów

Na każde przedstawienie w Chicago organizowana jest cyfrowa loteria obejmująca co najmniej 20 biletów w cenie 25 dolarów za miejsce. Lokalizacja miejsc oraz liczba biletów dostępnych w loterii zależą od dostępności na poszczególne spektakle.

Do każdego biletu zakupionego w ten sposób doliczana jest opłata manipulacyjna w wysokości 5 dolarów. Oznacza to, że całkowity koszt jednego biletu wygranego w loterii wynosi 30 dolarów.

„Operation Mincemeat” w Chicago – daty i informacje

Musical będzie można zobaczyć w CIBC Theatre do 11 października 2026 roku. Przedstawienie trwa około 2 godzin i 35 minut, wliczając przerwę. Bilety można kupić tutaj. Spektakl jest przeznaczony dla widzów w wieku 5 lat i starszych.

 

Źródło: Broadway in Chicago
Foto: Broadway in Chicago
Czytaj dalej

Kultura

To ostatnie dni musicalu „Mean Girls” w Aurorze IL. Zobacz Cady, Reginę i The Plastics na żywo

Opublikowano

dnia

Autor:

Broadwayowski przebój „Mean Girls” wciąż można zobaczyć wAurorze. Nominowany do 12 nagród Tony musical, oparty na kultowej komedii Tiny Fey, będzie grany w Paramount Theatre tylko do 11 października. Na scenie nie brakuje szkolnych intryg, ciętego humoru, efektownej choreografii i pop-rockowej muzyki.

Autorką libretta jest Tina Fey, muzykę skomponował Jeff Richmond, a teksty piosenek napisała Nell Benjamin. Musical powstał na podstawie filmu „Mean Girls” wytwórni Paramount Pictures, a przedstawienie reżyseruje Devon Hayakawa.

Nowa uczennica trafia do świata North Shore High

Główną bohaterką jest Cady Heron, inteligentna i sympatyczna dziewczyna, która przeprowadza się z Afryki na przedmieścia Illinois. Rozpoczęcie nauki w North Shore High oznacza dla niej wejście do zupełnie nowego świata szkolnych zasad, hierarchii i rywalizacji.

Cady szybko poznaje grupę najpopularniejszych, a zarazem najbardziej bezwzględnych dziewczyn w szkole, znaną jako The Plastics. Na jej czele stoi charyzmatyczna i dominująca Regina George, która wyznacza zasady obowiązujące w szkolnej elicie.

Próbując odnaleźć swoje miejsce i zdobyć akceptację nowych znajomych, Cady przekonuje się, że popularność ma swoją cenę. Sytuacja staje się coraz bardziej skomplikowana, a chęć odwetu prowadzi do konfliktów, których konsekwencje szybko wymykają się spod kontroli.

Humor, pop-rockowa muzyka i historia o szukaniu własnego miejsca

Sceniczna wersja „Mean Girls” łączy komediowy charakter oryginalnej historii z dynamiczną muzyką pop-rockową i rozbudowaną oprawą teatralną. Pod humorystyczną warstwą kryje się opowieść o presji otoczenia, przyjaźni, rywalizacji i potrzebie pozostania sobą.

Musical pokazuje również, że nawet najbardziej zaciekli szkolni rywale mogą dostać szansę na zmianę i naprawienie relacji. Twórcy przedstawienia kierują historię zarówno do widzów pamiętających film, jak i do osób, które po raz pierwszy spotkają Cady, Reginę i The Plastics właśnie na teatralnej scenie.

 

12 nominacji do nagród Tony

„Mean Girls” zdobył 12 nominacji do nagród Tony, w tym w dwóch najważniejszych kategoriach – za najlepszy musical oraz najlepszą oryginalną muzykę. Teraz przedstawienie po raz pierwszy będzie można zobaczyć w tej produkcji w rejonie Chicago.

Spektakl zachowuje charakterystyczne elementy historii znanej z filmu Tiny Fey, w tym słynny motyw noszenia różowego koloru w środy. Całość została jednak przeniesiona do formuły dużego musicalu, w którym ważną rolę odgrywają piosenki, choreografia i sceniczny humor.

Paramount Theatre Aurora

Specjalne przedstawienia dla osób z niepełnosprawnościami

  • W piątek, 9 października o 7 p.m. zaplanowano spektakl z tłumaczeniem na amerykański język migowy. Aby uzyskać dostęp do przeznaczonej dla tej grupy widzów sekcji miejsc oraz obniżonej ceny, należy użyć kodu ASLPARAMOUNT.
  • Dostępna jest również audiodeskrypcja, oferowana na życzenie i w zależności od dostępności. Osoby zainteresowane tą usługą powinny skontaktować się z kasą biletową pod numerem telefonu 630-896-6666.

“Mean Girls” będzie grany w Paramount Theatre Aurora do 11 października. Bilety można kupić tutaj.

Źródło: Paramount Theatre
Foto: Paramount Theatre
Czytaj dalej

Popularne

Kalendarz

grudzień 2024
P W Ś C P S N
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Popularne w tym miesiącu