Przez dekady znajdowały się w prywatnej kolekcji w Stanach Zjednoczonych, z dala od polskiej publiczności. Teraz dzieła Wojciecha Fangora, Magdaleny Abakanowicz, Teresy Pągowskiej i Stefana Gierowskiego wracają do Polski, tworząc jedną z najciekawszych części wystawy „Klasycy Awangardy po 1945” w DESA Unicum.

Za zbiorem stał Arthur Pentland Dempster – światowej sławy statystyk, przez dziesięciolecia związany z Uniwersytetem Harvarda, współautor algorytmu EM, jednej z fundamentalnych metod współczesnej statystyki. Wraz z żoną Elizabeth przez lata budował kolekcję polskiej sztuki powojennej. To wyjątkowa okazja, by do 30 września zobaczyć prace uznanych artystów w jednym miejscu na żywo, zanim ponownie znikną w prywatnych kolekcjach.

„Klasycy Awangardy po 1945” to jeden z regularnie powracających projektów wystawienniczych DESA Unicum, który za każdym razem daje możliwość spotkania z najważniejszymi nazwiskami polskiej sztuki powojennej. Najnowsza wystawa ma jednak szczególny charakter. Jej istotną część tworzą dzieła z prywatnej kolekcji Arthura i Elizabeth Dempster – zbioru budowanego przez lata w Stanach Zjednoczonych, który teraz powraca do Polski.

Kiedy naukowiec zaczął kolekcjonować polską awangardę

Historia tej kolekcji zaczyna się w 1957 roku w New Jersey i w dużej mierze jest historią przyjaźni. Arthur Dempster, młody wówczas doktor statystyki matematycznej, wraz z żoną Elizabeth zamieszkał w domu, na którego tyłach żyli Witold i Hanka Sylwestrowiczowie. Starsze o około dwadzieścia lat polskie małżeństwo szybko stało się dla nich nie tylko bliskimi przyjaciółmi, ale również przewodnikami po polskiej i europejskiej kulturze. Wspólne spotkania, weekendy i rozmowy prowadziły od wojennych doświadczeń Sylwestrowiczów do Bauhausu, Le Corbusiera i współczesnego malarstwa.

Dla Dempstera był to świat odległy od jego codziennej pracy naukowej. Przez dekady związany z Uniwersytetem Harvarda, należał do najważniejszych statystyków swojego pokolenia i był współautorem algorytmu EM, jednej z fundamentalnych metod współczesnej statystyki. Jednak to właśnie dzięki Sylwestrowiczom on i Elizabeth zaczęli poznawać polską sztukę nie poprzez podręczniki czy galerie, ale poprzez ludzi, ich domy i osobiste relacje.

– Sylwestrowiczowie w swoim modernistycznym domu w Bernardsville stworzyli pierwszą i największą kolekcję polskiej sztuki powojennej w Stanach Zjednoczonych. Ich dom stał się nieformalnym ośrodkiem polskiej kultury w Ameryce i miejscem spotkań osób sztuki i nauki. Arthur i Elizabeth przyjęli podobny sposób myślenia o kolekcjonowaniu. Sztuka była częścią ich codzienności, a zbierane dzieła śladami budowanych relacji i bezpośrednich kontaktów z artystami – mówi Paulina Janiszewska, Liderka Projektu Klasycy Awangardy po 1945 w DESA Unicum.

Wielkie nazwiska, prywatna historia

Z czasem zaczęli budować własny zbiór. Odwiedzali Wojciecha Fangora w jego amerykańskich pracowniach, na nowojorskiej aukcji charytatywnej w 1977 roku kupili pracę Magdaleny Abakanowicz, a z podróży do Warszawy przywieźli obraz Teresy Pągowskiej.

Archiwum rodziny Dempster w tle obraz Fangora

– To właśnie sprawia, że kolekcja Arthura i Elizabeth Dempster jest dziś tak interesująca. Powstała z przyjaźni, ciekawości i otwartości na inną kulturę, a pięćdziesiąt lat później prezentuje nazwiska o największym rynkowym i międzynarodowym uznaniu – dodaje Paulina Janiszewska.

Na wystawie przy ul. Pięknej 1A tę historię opowiadają dziś konkretne dzieła, m.in.: dwa obrazy Wojciecha Fangora – „SU 15” i „M 18”, „Koło II” Magdaleny Abakanowicz, „Monochromat VII” Teresy Pągowskiej oraz „Obraz LXXXII” Stefana Gierowskiego. Ponadto wśród prezentowanych prac znalazły się dzieła Stanisława Fijałkowskiego – wczesna kompozycja z lat 50. oraz płótno z cyklu “Autostrady”. Obrazy Jana Tarasina, Henryka Stażewskiego, Marka Oberländera czy autoportret Maryana. Mocno reprezentowana jest również Gruppa, z pracami m.in. Włodzimierza Pawlaka, Marka Sobczyka i Pawła Kowalewskiego.

Kobiety polskiej awangardy

Na ekspozycji „Klasyków Awangardy po 1945” zadbano również o mocną obecność artystek reprezentujących różne pokolenia i odmienne języki artystyczne. Wśród prezentowanych nazwisk znalazły się m.in. Magdalena Abakanowicz, Teresa Pągowska, Ewa Kuryluk, Halina Wrzeszczyńska, Teresa Tyszkiewicz, Wanda Gołkowska, Jadwiga Sawicka, Maria Anto.

Teresa Pągowska Monochromat VII

– Od roku rozwijamy platformę „Sztuka Kobiet”, zwracając uwagę zarówno na dorobek artystek, jak i na rolę kobiet jako kolekcjonerek, ekspertek i uczestniczek rynku sztuki. Szeroka obecność prac artystek na wystawie przypomina, że historia polskiej sztuki nie może być opowiadana bez twórczości kobiet – również tych, których pozycja przez lata pozostawała niewspółmierna do artystycznej rangi ich dorobku – mówi Agata Szkup, Prezes Zarządu DESA Unicum i dodaje – Na ekspozycji zaprezentowaliśmy także prace kobiet, których twórczość jest dziś ponownie odkrywana i coraz mocniej obecna zarówno w opracowaniach historycznych, jak i na rynku. Dobrym przykładem jest Halina Wrzeszczyńska, której dorobek po latach zapomnienia przeżywa wyraźny renesans czy Maria Anto z pracą „Powązki”.

Wystawę „Sztuka Współczesna. Klasycy Awangardy po 1945. Z dziełami z kolekcji Arthura i Elizabeth Dempster” można oglądać bezpłatnie w siedzibie DESA Unicum do 30 września. To okazja, by z bliska zobaczyć dzieła najważniejszych twórców polskiej sztuki powojennej, a jednocześnie poznać historię wyjątkowej kolekcji, która przez dekady powstawała w Stanach Zjednoczonych, by dziś ponownie spotkać się z polską publicznością.

Magdalena Abakanowicz Koło II

* * *

O DESA Unicum

DESA Unicum, znacząca część historii polskiego rynku sztuki, to dziś największy dom aukcyjny w CEE. W ciągu ostatnich lat osiągnął spektakularne wyniki finansowe i zbudował zespół specjalistów, co pozwoliło na realizację największych i najbardziej wymagających aukcji w tej części Europy. Zatrudniając najlepszych ekspertów, od historyków sztuki, rzeczoznawców, doradców klientów, konserwatorów, koordynatorów ekspozycji na aukcjonerach kończąc, realizuje ponad 200 aukcji w roku i swoją misję: budowanie i rozwijanie rynku sztuki.

Odbywa się to m.in. poprzez tworzenie pionierskich dla polskiego rynku projektów aukcyjnych, organizowaniu ambitnych ekspozycji poszukiwanych dzieł sztuki i obiektów kolekcjonerskich, pozyskiwania dzieł sztuki uznawanych przez lata za zaginione lub niedostępne dla szerokiego odbiorcy oraz aukcje charytatywne.

Nowoczesna siedziba przy ul. Pięknej to nie tylko otwarta na co dzień galeria i dom aukcyjny, ale też prężnie działające zaplecze logistyczne i realizacyjne, dzięki któremu DESA Unicum jest dziś na celowniku tysięcy kolekcjonerów z Polski i Europy oraz ważnym centrum edukującym i kształtującym kolejne ich pokolenia.

Wojciech Fangor SU 15

Eksperci od rynku sztuki

DESA Unicum tworzą eksperci, którzy jako jedyni w Polsce mają unikalną wiedzę na temat funkcjonowania rodzimego rynku sztuki. Na co dzień zajmują się pozyskiwaniem i sprzedażą dzieł sztuki i obiektów kolekcjonerskich, wyceniają je, badają ich autentyczność i proweniencję. To oni kształtują ten rynek, współpracując z kolekcjonerami i doradzając im w kluczowych decyzjach transakcyjnych.

To ambitni ludzie z wizją, którzy wykorzystują swoją ekspercką wiedzę i wieloletnie doświadczenie, aby przygotowywać projekty aukcyjne trafiające w potrzeby odbiorców. To oni odpowiadają za selekcje dzieł sztuki, które trafiają na aukcje i wpływają de facto na kształt polskiego rynku sztuki.

DESA Unicum