Połącz się z nami

Kultura

Gdy Nowy Rok w progi, to stary rok w nogi: Staropolskie tradycje i zwyczaje

Opublikowano

dnia

Nowy Rok w tradycji staropolskiej był czasem wyjątkowym, niosącym za sobą magiczne znaczenie i obfitującym w liczne zwyczaje, które łączyły elementy wiary, nadziei na lepsze jutro oraz praktyk mających zapewnić urodzaj i pomyślność. Najbardziej widowiskowe bywały noworoczne kuligi. Choć współczesne obchody Sylwestra i Nowego Roku znacznie odbiegają od dawnych rytuałów, warto przypomnieć, jakie znaczenie miały te dni w przeszłości.

Nowy Rok – symbol nowego początku

W kulturze ludowej zakończenie jednego roku i rozpoczęcie kolejnego było momentem przełomowym, pełnym nadziei na nowy los. Wierzono, że to, co wydarzy się w tym dniu, wyznaczy rytm i charakter nadchodzącego roku. Dlatego Nowy Rok należało rozpocząć z dobrą intencją, by zapewnić sobie i swoim bliskim powodzenie.

W wiejskich izbach przygotowywano specjalne miejsca dla „dobrych duchów” – środek izby zdobił stołek wyścielony miękkim materiałem, by mogły odpocząć i błogosławić domowników. Wszystko, co działo się tego dnia, traktowano jako wróżbę – od pogody po codzienne zdarzenia.

Noworoczne wypieki i obrzędy urodzaju

Jednym z ważniejszych obyczajów były przygotowania mające zapewnić dostatek w gospodarstwie. Gospodynie wypiekały „szczodraki” – okazałe bochenki chleba i bułki, które miały symbolizować obfitość. Na Warmii, Mazurach, Podlasiu i Kurpiach pieczono z kolei figurki zwierząt, zwane „byśkami”.

Wierzono, że magia Nowego Roku sprzyja wróżbom i praktykom związanym z urodzajem. Na przykład na Podlasiu młodzi mieszkańcy wsi rzucali siemię lniane na palenisko – im głośniej trzaskało, tym lepszy miał być nadchodzący rok.

Wróżby dla młodych serc

Noworoczne zwyczaje obfitowały w wróżby małżeńskie, szczególnie popularne wśród młodych dziewcząt i kawalerów. Panny wsłuchiwały się w rozmowy, próbując usłyszeć imię przyszłego męża, lub rzucały but za siebie – jeśli nos zwrócony był ku drzwiom, zapowiadało to szybkie zamążpójście.

Lano wosk, puszczano łupinki orzechów ze świeczkami na wodę, a nawet kąpano się w „srebrze” – wrzucano monetę do wody, aby zapewnić sobie urodę i powodzenie w miłości. Wierzono również, że pierwsza osoba wchodząca do domu w Nowy Rok zwiastuje pomyślność – najlepiej, aby był to mężczyzna.

Przysłowia i mądrości ludowe

Staropolskie przysłowia związane z Nowym Rokiem dotyczyły przede wszystkim pogody i urodzaju. „Gdy Nowy Rok pluta, ze żniwami będzie pokuta” przestrzegało przed kapryśną pogodą, a „Na Nowy Rok pogoda, będzie w polu uroda” zwiastowało obfite plony.

Zwyczaje regionalne

Na ziemi krakowskiej gospodarze obsypywali się owsem, życząc sobie urodzaju, a na Podlasiu młodzież rzucała ziarno do kuchni gospodarzy. Na Kielecczyźnie przynoszono do domu zielone gałązki sosny, wierząc, że chronią przed złymi mocami, zaś młode panny na sumę noworoczną przystrajały głowy gałązkami kwitnącej wiśni, co miało wróżyć powodzenie w miłości.

W Nowy Rok kolędnicy odwiedzali wsie i miasta, śpiewając i bawiąc gospodarzy. Często byli to przebierańcy z turoniem lub kozą, którzy przynosili radość i życzenia pomyślności.

Magiczna noc Sylwestrowa

Sylwester, choć początkowo traktowany jako zwykły dzień, z czasem stał się pełen hałasu i zabawy. Strzelanie z rusznic, trzaskanie batogami i tłuczenie butelek miało odstraszać złe moce, a palenie snopków słomy symbolicznie kończyło stary rok.

Życzenia noworoczne i „kolendy”

Składanie życzeń było nieodłącznym elementem świętowania. W Nowy Rok winno się zapomnieć o waśniach, a pozdrowienia miały przynieść szczęście. Popularne było staropolskie „Do siego roku!” oraz przesyłanie liścików z życzeniami za pośrednictwem posłańców.

Staropolskie życzenia góralskie:

Na scyńście, na zdrowie, na ten Nowy Rok !

Coby sie Wom dazyło, mnozyło cały Bozy rok !

Byście w Nowym Rocku jesce lepij mieli –

to co zarobili, tego nie przepili.

Coby na świecie było cicho i spokojnie

i zony z mynzami nie bywały w wojnie.

Dziywki coby się Wom powydowały,

a wiela z chałupy nie pozabierały.

Cobyście jak poncki w maśle sie pławili,

nic sie nie martwili, dobze jedli, pili.

Coby Wom nicego nika nie chybiało

ino z rocku na rok ino przybywało.

Coby na ziorenkak cały chlyb sie wspiyroł

i zeby sie w bidzie nik nie poniywiyroł !

Zeby sie Wom rodziło, kopiło,

dyślem do stodoły łobróciło.

Zebyście mieli gości,

Tyle , co na gałonzecce łości.

Zebyście mieli pełne stodoły, pełne pudła

zeby Wom gospodyni u pieca nie schudła.

Zebyście mieli w kazdym kontku

po dzieciontku

a na piecku troje.

I zebyście nie godali,

ze to kiere moje.

Na scyńści , na zdrowie

Na tyn Nowy Rok

zebyście mieli scynście cały bozy rok.

Zebyście byli zdrowi, weseli

jako w niebie janieli .

TAK TO BOZE DEJ ! HEJ !

Tradycja a współczesność

Dziś wiele staropolskich zwyczajów odeszło w niepamięć. Sylwester pozostał jednak nocą radości i zabawy, podczas gdy Nowy Rok stał się czasem odpoczynku w gronie rodzinnym. Warto jednak czerpać inspirację z tradycji przodków, by rozpocząć kolejny rok z optymizmem i wiarą w lepsze jutro.

 

Źródło: Muzeum Wsi Radomskiej, Tadeusz Chowaniak.pl
Foto: A.Wierusz-Kowalski, Archiwum Domu Ludowego, YouTube

News Chicago

Początek stycznia to ostatnie dni by zobaczyć świąteczne iluminacje w Chicago

Opublikowano

dnia

Autor:

Pierwsze dni stycznia 2026 przynoszą w Chicago oraz na przedmieściach wyjątkowo bogatą ofertę wydarzeń. Choć kalendarz świąteczny zbliża się do końca, mieszkańcy regionu wciąż mogą wybierać spośród iluminacji świetlnych, festiwali, wydarzeń rodzinnych, koncertów, spektakli teatralnych i aktywności plenerowych.

Świąteczne iluminacje

Do 5 stycznia trwa doroczna ekspozycja „Christmas Around the World & Holidays of Lights” w Griffin Museum of Science and Industry przy South Lake Shore Drive. Centralnym elementem wystawy jest imponująca, czteropiętrowa choinka sięgająca od podłogi aż po kopułę budynku, otoczona lasem ponad 50 drzewek i dekoracji prezentujących tradycje świąteczne z różnych kultur świata.

Równolegle do 4 stycznia odbywa się „Holiday Magic” w Brookfield Zoo Chicago, gdzie na odwiedzających czeka 3,5 mln lampek LED, świetlny labirynt, interaktywne instalacje, tunele światła, spacer wśród gwiazd oraz specjalny świąteczny pokaz delfinów.

Świetlne atrakcje oferują także „ZooLights” w Lincoln Park Zoo, z ponad 3 mln punktów świetlnych, oraz „Illumination: Tree Lights” w The Morton Arboretum, gdzie trasa spacerowa łączy iluminacje z muzyką, ogniskami do pieczenia pianek i gorącymi napojami. W programie znalazł się również specjalny wieczór z udziałem psów.

Ogrody, parki i zimowe spacery

Miłośnicy nocnych spacerów mogą odwiedzić „Lightscape” w Chicago Botanic Garden, oferujące podświetlone instalacje na trasie ogrodowej, a 2 stycznia zaplanowano tam specjalny wieczór tylko dla dorosłych z koktajlami.

W Shiloh Park do 2 stycznia działa samochodowa trasa świetlna z ponad 50 instalacjami i 100 000 lampek. Z kolei w Hammel Woods oraz w rejonie rzeki Fox organizowane są prowadzone przez przyrodników zimowe spacery, w tym nocny marsz w świetle pierwszej superpełni 2026 roku.

Lightscape

Lightscape w Chicago Botanic Garden

Rodzinne wydarzenia i lokalne inicjatywy

Na najmłodszych czeka noworoczna zabawa taneczna w Kies Recreation Center, a w Evanston History Center zaplanowano bezpłatny rodzinny wieczór z grami planszowymi, muzyką fortepianową, czytaniem „Rudolfa Czerwononosego Renifera” oraz zimowymi warsztatami plastycznymi.

W Woodstock odbędzie się „Puzzle Palooza”, czyli drużynowy wyścig w układaniu 500-elementowych puzzli, a w Rosemont przez cały weekend dostępne będą targi Home Show oraz Illinois Bridal & Wedding Expo, skierowane do osób planujących remonty i śluby.

Illinois Bridal & Wedding Expo

Illinois Bridal & Wedding Expo

Teatr, musicale i spektakle

Sceny teatralne regionu również pozostają aktywne. W Marriott Theatre trwają ostatnie przedstawienia musicalu „Million Dollar Quartet Christmas”, opowiadającego o świątecznym spotkaniu Johnny’ego Casha, Elvisa Presleya, Jerry’ego Lee Lewisa i Carla Perkinsa.

W City Lit Theater widzowie mogą zobaczyć spektakl „Sherlock Holmes and the Christmas Clowns”, a w Paramount Theatre do 11 stycznia grany jest klasyczny musical Irvinga Berlina „White Christmas”.

Koncerty i wydarzenia muzyczne

Od 6 do 10 stycznia w klubie Hey Nonny odbywa się Women’s Jazz Festival 2026, prezentujący artystki jazzowe w różnych formatach koncertowych. Natomiast 8 stycznia w Space zaplanowano koncert urodzinowy Davida Bowiego.

Wystawy i atrakcje długoterminowe

Do połowy stycznia dostępna jest świąteczna wystawa kwiatowa w Wilder Park Conservatory, a do 16 lutego ekspozycja „Alex Ross — Heroes & Villains” w Bess Bower Dunn Museum of Lake County. Od 5 stycznia ruszają również dni bezpłatnego wstępu do Brookfield Zoo Chicago.

Źródło: dailyherald
Foto: Chicago Botanic Garden, Illinois Bridal & Wedding Expo, Morton Arboretum
Czytaj dalej

News Chicago

Klasyczna marimba w trasie. Zespół Heartland Marimba zagra koncert w Warrenville IL

Opublikowano

dnia

Autor:

11 stycznia, w Warrenville na przedmieściu Chicago, wystąpi w ramach 11. sezonu artystycznego, Heartland Marimba – jedyna na świecie objazdowa organizacja poświęcona wyłącznie jednemu instrumentowi – klasycznej marimbie.

Szósta trasa i powrót do przedmieść Chicago

Zespół realizuje obecnie swoją szóstą trasę koncertową pod nazwą „The Expanse Tour”. W nowym roku muzycy wyruszają w drogę w dniach 10–13 stycznia, prezentując koncerty oraz wydarzenia edukacyjne na północno-zachodnich przedmieściach Chicago.

Jednym z kluczowych punktów trasy będzie niedzielny koncert 11 stycznia, podczas którego publiczność usłyszy wirtuozerskie interpretacje w wykonaniu artystów Heartland Marimba: Matthew Coleya, Nathaniela Holmana oraz Sophii Lo.

Koncert w Immanuel Presbyterian Church

Występ rozpocznie się o 7:00 p.m. w Immanuel Presbyterian Church, przy 29W260 Batavia Road. Wstęp na koncert jest bezpłatny, a jego organizatorzy sugerują darowiznę w wysokości 25 dolarów. Program obejmuje połączenie klasyki z utworami inspirowanymi muzyką współczesną i popularną, przygotowanymi specjalnie na marimby.

Program pełen klasycznych nazwisk

W trakcie koncertu zabrzmią m.in.:

  • „Samba” z „Divertimento for Three Marimbas” – Takayoshi Yoshioka
  • „Por una cabeza” – utwór tradycyjny w aranżacji Matthew Coleya
  • Fuga nr 6, op. 35Felix Mendelssohn, aranżacja Sophia Lo
  • „(a)symmetry” – Robert Sanderl
  • „Danzas Argentinas” – Alberto Ginastera, aranżacja Nathaniel Holman
  • „Toccata and Fugue in D Minor” – Johann Sebastian Bach, aranżacja Matthew Coley
  • „Please Pay Us — We Play Marimba for a Living” – Ujjal Bhattacharyya
  • „Grand galop chromatique” – Franz Liszt, aranżacja Matthew Coley

Misja zespołu i rozwój marimby

Od 2014 roku Heartland Marimba konsekwentnie buduje realny rynek dla klasycznej marimby – instrumentu cenionego w środowisku akademickim, lecz rzadko obecnego na profesjonalnych scenach koncertowych. Zespół szczególną uwagę poświęca małym miejscowościom oraz społecznościom o ograniczonym dostępie do kultury.

Marimba odgrywa istotną rolę w świecie perkusji, a w ostatnich 40 latach repertuar oraz technika wykonawcza dla tego instrumentu rozwijają się wyjątkowo dynamicznie. Mimo to absolwenci uczelni muzycznych często napotykają trudności w utrzymaniu się wyłącznie z gry na marimbie – problem, który Heartland Marimba stara się systemowo rozwiązywać.

Skala działalności

Od początku działalności zespół zrealizował ponad 200 koncertów w przeszło 50 miastach, dotarł z programami edukacyjnymi do tysięcy dzieci, współpracował z ponad 20 kompozytorami i zatrudnił co najmniej 30 młodych artystów. Odbyło się również pięć festiwali Heartland Marimba na czterech uniwersytetach.

Obecny 11. sezon obejmował już występy m.in. na Midwest Arts Expo, na University of Maryland oraz podczas inauguracyjnego Musser Marimba Festival, gdzie na jednej scenie wystąpiło ponad 50 wykonawców grających na 40 marimbach.

Szczegółowe informacje o trasie i działalności zespołu dostępne są na stronie heartlandmarimba.com.

Źródło: dailyherald
Foto: Heartland Marimba
Czytaj dalej

News Chicago

Elmhurst Symphony Orchestra zaprasza ma koncert świętujący 250 lat Stanów Zjednoczonych

Opublikowano

dnia

Autor:

18 stycznia Elmhurst Symphony Orchestra zaprezentuje wyjątkowy koncert poświęcony 250. rocznicy powstania Stanów Zjednoczonych. Wydarzenie odbędzie się w Elmhurst Christian Reformed Church i będzie w całości poświęcone muzyce kompozytorów ze Stanów Zjednoczonych.

Amerykański program jubileuszowy

Koncert poprowadzi dyrektor muzyczny orkiestry, Stephen Alltop, uznawany na arenie krajowej dyrygent i pedagog. Program został pomyślany jako muzyczna opowieść o amerykańskiej tożsamości – od klasyki XX wieku po dzieła współczesnych twórców.

Centralnym punktem popołudnia będzie „Appalachian Spring” autorstwa Aarona Coplanda, jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii muzyki amerykańskiej. Obok niego zabrzmią także kompozycje trzech cenionych współczesnych twórców: Eric Ewazen, Jessie Montgomery oraz James Stephenson.

Szczegóły repertuaru

Publiczność usłyszy:

  • „Appalachian Spring” – Aaron Copland
  • „Sinfonia for Strings” – Eric Ewazen
  • „Strum” – Jessie Montgomery
  • „Persephone” – James Stephenson

Zestawienie utworów ma ukazać różnorodność estetyk i języków muzycznych, które kształtowały i nadal kształtują amerykańską muzykę klasyczną.

Spotkanie przed koncertem

Organizatorzy zapraszają również na prelekcję przedkoncertową, która rozpocznie się o 1:45 p.m.. Spotkanie ma przybliżyć kontekst historyczny i artystyczny prezentowanych utworów, a także pogłębić odbiór muzyki podczas samego koncertu.

Elmhurst Symphony Orchestra

Informacje organizacyjne

Koncert rozpocznie się o 3:00 p.m. w Elmhurst Christian Reformed Church, przy 149 W. Brush Hill Road.

Ceny biletów wynoszą 40 dolarów, 37 dolarów dla osób w wieku 65+ oraz 12 dolarów dla studentów. Sprzedaż biletów oraz dodatkowe informacje dostępne są na stronie ElmhurstSymphony.org lub telefonicznie pod numerem 630 941 0202, w dni powszednie w godzinach 10:00 a.m.–3:00 p.m.

Orkiestra zakorzeniona w lokalnej społeczności

Elmhurst Symphony Orchestra to profesjonalny zespół o charakterze społecznościowym, od lat odgrywający istotną rolę w życiu kulturalnym regionu Elmhurst. Pod kierownictwem Stephena Alltopa orkiestra konsekwentnie łączy wysoki poziom artystyczny z misją edukacyjną i popularyzatorską, prezentując repertuar światowy i amerykański szerokiej publiczności.

 

Źródło: dailyherald
Foto: Elmhurst Symphony Orchestra
Czytaj dalej
Reklama

Popularne

Kalendarz

grudzień 2024
P W Ś C P S N
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Nasz profil na fb

Popularne w tym miesiącu