W dniach 14–15 marca Instytut Pileckiego oficjalnie rozpoczął działalność w Nowym Jorku. Nowa placówka, zlokalizowana przy 92 Greenwich Street na Manhattanie, w pobliżu Wall Street, miejsca pamięci 11 września oraz Museum of Jewish Heritage, ma pełnić funkcję interdyscyplinarnego ośrodka badawczego oraz centrum kulturalno-wystawienniczego.

Nowa przestrzeń dla dialogu o historii

Instytut, zajmujący się badaniem dwóch totalitaryzmów XX wieku, ma reprezentować doświadczenie historyczne nieznane bezpośrednio społeczeństwu amerykańskiemu. Placówka w USA ma wprowadzić polską perspektywę do międzynarodowej debaty o wolności i godności człowieka.

Pełniący obowiązki dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj wskazał, że celem działalności jest budowanie mostów między europejskim doświadczeniem historycznym a wartościami obecnymi w historii Stanów Zjednoczonych. Podkreślił również znaczenie postaci rotmistrza Witolda Pileckiego jako symbolu walki o wolność i godność człowieka w obliczu nazizmu i komunizmu.

Dwudniowa inauguracja

Program inauguracyjny został podzielony na dwa dni. Pierwszy dzień poświęcono działalności społecznej, edukacyjnej i archiwalnej, natomiast drugi koncentrował się na zagadnieniach pamięci historycznej, świadectwa oraz badań interdyscyplinarnych. W ramach wydarzeń przygotowano wystawy, debaty, prezentacje oraz koncerty.

Debata o znaczeniu procesów norymberskich

Jednym z kluczowych punktów programu była debata popularnonaukowa zatytułowana „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”, poświęcona znaczeniu procesów norymberskich dla współczesnego porządku prawnego i relacji międzynarodowych.

W dyskusji udział wzięli m.in. Steve Crawshaw, Mark Kramer, Igor Lukes, Jack El-Hai oraz dr Krystian Wiciarz. Tego samego dnia zaprezentowano pilotażowy odcinek audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”.

Historia ratowania Żydów i działalność Grupy Ładosia

Podczas inauguracji przedstawiono wystawę „A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group”, ukazującą działalność polskich dyplomatów w Bernie, którzy we współpracy z organizacjami żydowskimi ratowali Żydów podczas II Wojny Światowej poprzez tzw. operację paszportową.

Ekspozycja prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Instytut od 2018 roku oraz przypomina rolę współpracy międzynarodowej w ratowaniu życia tysięcy ludzi.

Świadkowie historii i osobiste relacje

Wydarzeniu towarzyszyły wykłady świadków historii i ich potomków. Dr Mordecai Paldiel przedstawił mechanizmy działania operacji paszportowej, natomiast dr Heidi Fishman opowiedziała historię swojej rodziny uratowanej dzięki działaniom Grupy Ładosia.

Witold Pilecki jako symbol pamięci

Podczas inauguracji zaprezentowano także instalację poświęconą Witoldowi Pileckiemu, będącą zapowiedzią stałej wystawy zatytułowanej „Proof of Courage”. Ekspozycja ma ukazywać życie rotmistrza jako przykład oporu wobec totalitaryzmów oraz podkreślać uniwersalne wartości solidarności i walki o wolność.

Polska perspektywa w globalnym kontekście

Dyrektor Pilecki Institute USA Piotr Franaszek zapowiedział, że instytucja będzie miejscem pielęgnowania pamięci o skutkach totalitaryzmów oraz platformą współpracy kulturalnej, naukowej i dyplomatycznej. Podkreślił, że doświadczenia XX wieku powinny stanowić zarówno przestrogę, jak i inspirację w obliczu współczesnych napięć politycznych i powrotu tendencji autorytarnych.

Artystyczna część inauguracji

Uroczystości towarzyszył koncert Urszuli Dudziak, promujący jej najnowszy album „UlaNova”. Artystka, uznawana za jedną z najwybitniejszych wokalistek jazzowych na świecie, zaprezentowała różnorodny repertuar odzwierciedlający jej muzyczne poszukiwania i doświadczenia.

Nowy etap działalności Instytutu

Otwarcie placówki w Nowym Jorku stanowi kolejny krok w rozwoju Instytutu Pileckiego oraz próbę wprowadzenia polskiej narracji historycznej do światowego obiegu idei. Instytucja zapowiada dalsze działania edukacyjne, badawcze i wystawiennicze skierowane do międzynarodowej publiczności.

Źródło: Instytut Pileckiego
Foto: Ewelina Grzechnik