Od 19 marca do 25 kwietnia 2026 roku na scenie eksperymentalnego Trap Door Theatre publiczność będzie mogła zobaczyć spektakl „Mątwa, czyli Hyrkaniczny światopogląd”, jedną z najbardziej oryginalnych i prowokujących sztuk Stanisława Ignacego Witkiewicza. Utwór został przetłumaczony na język angielski przez Daniela Geroulda, a za reżyserię odpowiada Nicole Wiesner.

Przedstawienie łączy elementy filozoficznej farsy oraz surrealistycznej wizji świata, tworząc spektakl pełen groteski, ironii i artystycznej prowokacji. Twórcy zapowiadają, że widzowie zobaczą historię artysty uwikłanego w konflikt między wolnością twórczą a presją władzy i społecznej konformizacji.

Satyra o artyście i władzy

Sztuka Witkiewicza przedstawia rzeczywistość, w której indywidualność stopniowo ustępuje miejsca kontroli i podporządkowaniu. W centrum opowieści znajduje się artysta przeżywający głęboki kryzys twórczy, zmuszony do wyboru między zachowaniem wierności własnej wizji a dostosowaniem się do oczekiwań otoczenia.

Historia pokazuje napięcie między twórcą a strukturami władzy, które starają się kształtować sztukę według własnych potrzeb. W tej rzeczywistości każdy akt twórczy staje się jednocześnie walką o niezależność i ryzykiem podporządkowania się systemowi.

Groteskowa wizja świata

„Mątwa, czyli Hyrkaniczny światopogląd” jest jedną z najbardziej charakterystycznych sztuk Witkacego, autora znanego z eksperymentalnego podejścia do teatru i filozoficznej refleksji nad kondycją człowieka. Dramaturg tworzy tu świat pełen absurdalnych sytuacji, groteskowych postaci i surrealistycznych obrazów.

Pod warstwą komedii i absurdalnego humoru kryje się jednak ostra diagnoza rzeczywistości. Stanisław Witkiewicz pokazuje, jak łatwo sztuka może zostać podporządkowana mechanizmom władzy oraz jak trudne staje się zachowanie niezależności w świecie oczekującym posłuszeństwa i dostosowania.

Temat aktualny mimo upływu lat

Choć sztuka powstała wiele dekad temu, jej przesłanie pozostaje aktualne. Autor ukazuje dramat współczesnego artysty, który staje przed wyborem pomiędzy wiernością własnym przekonaniom a wygodą wynikającą z podporządkowania się oczekiwaniom publiczności i instytucji.

Twórcy spektaklu podkreślają, że właśnie ta ponadczasowość sprawia, iż utwór Witkiewicza nadal budzi emocje i skłania do refleksji nad rolą sztuki w społeczeństwie.

„Mątwa, czyli Hyrkaniczny światopogląd” pozostaje jednym z najbardziej bezkompromisowych i intelektualnie prowokujących dzieł polskiej dramaturgii, a jej sceniczna realizacja ma przypomnieć widzom o sile sztuki, która potrafi jednocześnie bawić i zmuszać do głębokiej refleksji.

Teatr Trap Door mieści się pod adresem 1655 W. Cortland St. Chicago, IL 60622. Bilety na spektakl można kupić tutaj.

Źródło: Trap Door Theatre
Foto: Trap Door Theatre, Tadeusz Langier

Organizacja Preservation Chicago opublikowała doroczny raport wskazujący najważniejsze historyczne miejsca w mieście, które według obrońców dziedzictwa architektonicznego wymagają pilnej ochrony. W zestawieniu znalazły się jedne z najbardziej rozpoznawalnych obiektów Chicago, w tym historyczne mosty nad rzeką Chicago oraz kościół związany z dzieciństwem pierwszego amerykańskiego papieża.

Raport zatytułowany „Chicago 7 Most Endangered” wskazuje siedem miejsc o szczególnym znaczeniu historycznym i architektonicznym, które – zdaniem organizacji – mogą w najbliższych latach stanąć w obliczu poważnych zagrożeń, takich jak rozbiórka, degradacja lub istotne zmiany architektoniczne.

Raport, który ma zwrócić uwagę mieszkańców i władz

Lista najbardziej zagrożonych obiektów powstaje od 2003 roku i ma na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej oraz władz miasta na miejsca o wyjątkowym znaczeniu dla historii Chicago. Organizacja podkreśla, że wiele z tych budynków i obiektów infrastruktury znajduje się w niepewnej sytuacji, o której mieszkańcy często dowiadują się dopiero wtedy, gdy zagrożenie jest już bardzo poważne.

Celem publikacji jest mobilizacja społeczności, organizacji oraz władz miejskich do podjęcia działań ochronnych zanim cenne elementy miejskiego krajobrazu zostaną bezpowrotnie utracone.

Kościół związany z dzieciństwem papieża

Jednym z miejsc uwzględnionych w tegorocznym zestawieniu jest kościół i szkoła St. Mary of the Assumption w dzielnicy Riverdale. Obiekt ten jest szczególnie ważny dla historii miasta, ponieważ wiąże się z dzieciństwem i edukacją pierwszego amerykańskiego papieża.

Zdaniem obrońców dziedzictwa architektonicznego zachowanie tej świątyni mogłoby odegrać istotną rolę w ożywieniu społeczności Riverdale. Dzielnica ta przez ostatnie dekady doświadczała spadku inwestycji oraz utraty wielu lokalnych zasobów społecznych i gospodarczych.

Eksperci wskazują, że odnowienie i ochrona kościoła mogłyby przyczynić się do ponownego zainteresowania tą częścią miasta oraz stać się impulsem dla nowych inwestycji.

Saint Mary of the Assumption School z 1917 roku

Historyczne mosty nad rzeką Chicago

Na liście znalazły się również charakterystyczne mosty nad rzeką Chicago wraz z ich historycznymi budynkami sterowniczymi, nazywanymi tender houses. To niewielkie obiekty, z których kontroluje się mechanizmy otwierania mostów.

Mosty te stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu Chicago. Miasto posiada największą na świecie kolekcję ruchomych mostów typu bascule, z których wiele powstało w latach 1910–1940 w okresie dynamicznego rozwoju przemysłowego i architektonicznego.

Architektura mostów oraz towarzyszących im budynków była inspirowana Planem Burnhama dla Chicago oraz ruchem City Beautiful, który zakładał łączenie funkcjonalnej infrastruktury miejskiej z estetyką architektoniczną. Specjaliści ostrzegają jednak, że bez odpowiednich prac konserwacyjnych niektóre z tych obiektów mogą utracić swoje historyczne elementy.

Most Michigan Avenue nad rzeką Chicago w Chicago

Historyczna sala giełdy w Art Institute

W raporcie znalazła się także słynna sala transakcyjna Chicago Stock Exchange Trading Room, obecnie znajdująca się w Art Institute of Chicago. To niezwykłe wnętrze architektoniczne zaprojektowane w latach 90. XIX wieku przez znanych architektów Dankmara Adlera i Louisa Sullivana.

Ozdobna sala została uratowana z pierwotnego budynku giełdy w Chicago przed jego rozbiórką na początku lat siedemdziesiątych. Obecnie stanowi ważny element ekspozycji muzeum. Obrońcy zabytków obawiają się jednak, że planowana rozbudowa Art Institute może zagrozić zarówno tej historycznej przestrzeni, jak i sąsiedniemu dziedzińcowi McKinlock Court.

Chicago Stock Exchange Trading Room

Ochrona architektury jako inwestycja w przyszłość miasta

Przedstawiciele Preservation Chicago podkreślają, że publikacja corocznej listy wielokrotnie przyczyniła się w przeszłości do uratowania cennych budynków i przestrzeni miejskich. Zwrócenie uwagi opinii publicznej często mobilizuje władze miasta, inwestorów oraz organizacje społeczne do podjęcia działań na rzecz ochrony dziedzictwa architektonicznego.

Organizacja liczy, że także w tym roku zwiększona świadomość mieszkańców pomoże zachować ważne elementy historii Chicago i sprawi, że pozostaną one częścią miejskiego krajobrazu dla przyszłych pokoleń.

Źródło: nbc
Foto: Lori Strock Photography, JeremyA, Art Institute of Chicago

Władze jednej z dzielnic Chicago planują wprowadzenie nowego rozwiązania dla mieszkańców i odwiedzających Wicker Park. Do końca roku w rejonie tzw. Polish Triangle ma stanąć samoczyszcząca toaleta publiczna. Pomysł promuje biuro Radnego Daniela La Spaty, które od dłuższego czasu pracuje nad realizacją projektu.

Inicjatywa ma pomóc rozwiązać problem braku łatwo dostępnych toalet w popularnej części miasta, gdzie codziennie przebywa wielu mieszkańców, turystów oraz pasażerów komunikacji miejskiej.

Toaleta w formie nowoczesnej kapsuły

Planowane urządzenie przypomina niewielką kapsułę z pojedynczą kabiną. Po każdym użyciu toaleta ma automatycznie przechodzić proces czyszczenia. System ma dezynfekować muszlę klozetową, a podłoga będzie myta pod wysokim ciśnieniem. Tego typu rozwiązania funkcjonują już w wielu miastach Europy, a także w niektórych stanach USA, między innymi w Teksasie.

Lokalizacja w Polish Triangle

Nowa toaleta miałaby stanąć w centralnym punkcie skrzyżowania ulic Milwaukee, Ashland i Division znanym jako Polish Triangle. Miejsce to znajduje się w pobliżu stacji Blue Line i jest jednym z najbardziej ruchliwych punktów w okolicy.

Projekt jest przygotowywany od dłuższego czasu – informowaliśmy o nim tutaj. Ujawnienie planowanej lokalizacji jest kolejnym krokiem w jego realizacji.

Koszt instalacji pokryją podatnicy

Sama konstrukcja toalety ma pochodzić od francuskiej firmy i jest używanym egzemplarzem wycofanym z eksploatacji, który miasto może otrzymać bezpłatnie. Koszty pojawią się jednak przy podłączeniu instalacji wodnych, kanalizacyjnych i elektrycznych.

Według szacunków biura radnego całkowity koszt przygotowania infrastruktury może wynieść od 300 do 400 tysięcy dolarów i zostanie pokryty z publicznych środków.

Skrzyżowanie Milwaukee, Ashland i Division

Mieszane reakcje mieszkańców

Plan wywołał dyskusję wśród mieszkańców i organizacji lokalnych. Część osób przyjęła pomysł z entuzjazmem, wskazując na brak publicznych toalet w tej części miasta. Inni wyrażają wątpliwości dotyczące utrzymania czystości oraz potencjalnych problemów związanych z bezpieczeństwem i koniecznością stałego nadzoru nad obiektem.

Dyskusja o higienie i utrzymaniu

Niektórzy mieszkańcy zwracają uwagę na kwestie sanitarne, zwłaszcza w miejscu o dużym natężeniu ruchu pieszych. Pojawiają się także obawy dotyczące obecności szczurów i innych problemów typowych dla gęsto zabudowanych obszarów miejskich.

Część osób podkreśla, że jeśli projekt zostanie zrealizowany, instalacja powinna być odpowiednio dezynfekowana i utrzymywana w wysokim standardzie czystości.

Jedna z najczęściej zgłaszanych potrzeb mieszkańców

Przedstawiciele biura radnego twierdzą jednak, że potrzeba stworzenia publicznej toalety jest jednym z najczęściej zgłaszanych problemów przez mieszkańców dzielnicy. Według urzędników w ciągu ostatnich lat niewiele inicjatyw cieszyło się tak dużym zainteresowaniem społecznym.

Jeśli projekt zostanie ostatecznie zatwierdzony, samoczyszcząca toaleta może zostać uruchomiona w Wicker Park jeszcze przed końcem roku.

Źródło: cbs
Foto: JCDecaux, Google Maps