News USA

80. Rocznica Powstania w Getcie Warszawskim

Opublikowano

3 lata temu

dnia

19 kwietnia 2023

Autor:

bwyderka

Getto warszawskie liczące w swoim szczytowym okresie prawie pół miliona ludzi, było największym w Europie. Od lipca do września 1942 r. wywieziono do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Treblince około 300 tysięcy Żydów. Wielu zmarło w getcie z głodu i wycieńczenia. Część została uratowana. Ci którzy pozostali 19 kwietnia 1943 roku zorganizowali powstanie w getcie warszawskim – czytamy w informacji Centrum Relacji Katolicko-Żydowskich KUL im. Abrahama J. Heschela z okazji 80. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim.

W getcie warszawskim liczącym pod koniec 1942 około 60 tysięcy mieszkańców przygotowywano się do walki. Powstały dwie organizacje żydowskie, które stawiły sobie za cel walkę zbrojną. Była to Żydowska Organizacja Bojowa oraz Żydowski Związek Wojskowy.

Podczas próby deportacji Żydów w styczniu 1943 r. nastąpiło starcie zbrojne, które dowiodło zdolności Żydów do przeciwstawienia się niemieckim okupantom.

Strategia Żydowskiego Związku Wojskowego przewidywała możliwość ratunku poprzez walkę. Przedstawiono ją w odezwie w następujących słowach: „Gotujcie się do czynu! Czuwajcie! Powstajemy do walki! Jesteśmy tymi, którzy za cel stawią sobie obudzenie narodu. Chcemy rzucić społeczeństwu nasze hasło: Zbudź się i walcz! Nie trać nadziei w możliwość ratunku! Wiedz, że ratunek leży nie w bezwolnym, jak u stada owiec, pójściu na śmierć. Leży on w znacznie czymś wyższym: W walce!” (Odezwa Żydowskiego Związku Wojskowego wzywająca do walki zbrojnej, Warszawa, Styczeń 1943)

Żydowska Organizacja Bojowa przewidywała całkowitą zagładę wszystkich Żydów, dlatego wzywała ona do walki całe społeczeństwo, w sposób czynny lub bierny: „Dnia 22 stycznia upłynęło 6 miesięcy od początku wysiedlenia w Warszawie. Wszyscy doskonale pamiętamy owe potworne dni, kiedy to 300 tysięcy naszych braci i sióstr okrutnie wymordowano w obozie śmierci w Treblince.

[…] Ludu żydowski! Zbliża się godzina! Musicie być gotowi do stawiania oporu, by nas nie wyrżnięto jak owce! Niechaj żaden Żyd nie idzie do wagonu! Ci, co nie mogą okazać oporu czynnego, niech się bronią biernie, niech się ukryją!” (Odezwa Żydowskiej Organizacji Bojowej nawołująca do walki zbrojnej, Warszawa, styczeń 1943)

Powstanie w Getcie Warszawskim rozpoczęło się w 19 kwietnia 1943 r., gdy siły policji niemieckiej wzmocnionej oddziałami policji pomocniczej wkroczyły na teren getta. Spotkała ich fala ognia ze strony bojowników żydowskich powodując wycofanie się sił niemieckich.

Po przejęciu dowodzenia przez gen. Jürgena Stroopa, przyjęto strategię spalonej ziemi, czyli bezwzględnej walki wszystkimi dostępnymi środkami.

Stroop nie chciał drugiego Stalingradu i walki o każdy dom. Wprowadził do getta wozy opancerzone, artylerię i miotacze ognia. Odcięto dopływ wody i elektryczności, każdy dom powinien być doszczętnie spalony, a wszystkie kryjówki i bunkry niszczono granatami i gazem. Po kilku dniach walki obszar getta stał się jednym wielki pożarem, domy były wypalane, a nad gettem unosiły się chmury ognia i dymu, nie pozwalające nawet oddychać.

Halina Birenabaum wspominała ten okres w następujących słowach: „Oddziały wyposażone w najnowocześniejszą broń maszynową ruszyły do ataku na garstkę wymęczonych, obdartych i niemal bezbronnych powstańców żydowskich, którzy woleli godną śmierć na polu bitwy niż w komorach gazowych… Armaty, czołgi, bomby, granaty, precyzyjne aparaty podsłuchowe, psy gończe.

Esesmani podpalali systematycznie ulicę za ulicą, dom za domem. I mordowali złapanych lub znalezionych w kryjówkach ludzi – powstańców i nie powstańców, wszystkich Żydów, kobiety, starców, dzieci.

Do bunkrów bali się wchodzić, wrzucali tam bomby duszące albo zalewali je wodą. Hitlerowscy bandyci wysadzali w powietrze nawet ruiny spalonych domów, aby w gruzach nikt już nie mógł się schować”. (Halina Birenbaum, „Nadzieja umiera ostatnia”, 77-78)

Niewielkie siły powstańców, pozbawione zapasów broni i amunicji nie były w stanie walczyć przez dłuższy czas, pomimo to walki trwały wiele dni, a Niemcy bali się wchodzić w zaułki, wąskie ulice, do piwnic, gdzie czekały ich zasadzki i walka wręcz.

Bojownicy żydowscy stosowali taktykę walki miejskiej, przemieszczając się kanałami, poprzez piwnice domów, pojawiając się w niespodziewanych miejsca i atakując. Dopiero po zniszczeniu większości sił bojowników żydowskich i wypaleniu terenu getta, odkrywano bunkry, wypędzano ukrywających się Żydów.

Tragedię mieszkańców getta, którzy przeżyli w ukryciu i zostali deportowani do obozów opisano w następujących słowach: „Kiedy nas zawlekli na Umschlagplatz, zapadał zmierzch. Spalone ulice getta, domy, w których rodziliśmy się, wzrastali, żyli wśród swoich, wychowywaliśmy się, uczyli być ludźmi, domy, w których piwnice i strychy były długo świadkiem naszych upokorzeń, strachu, cierpień i tęsknoty za wolnością – wszystko, co kochaliśmy dawniej w tym rodzinnym mieście, zostawiliśmy za sobą. I większość spośród nas – na zawsze”. (Halina Birenbaum, „Nadzieja umiera ostatnia”, 81-82)

Demonstrując likwidację getta w Warszawie, 16 maja 1943 roku, dowódca sił niemieckich Jürgen Stroop wysadził w powietrze Wielką Synagogę na Tłumackim.

Jednak to nie do niego należało zwycięstwo – zwycięstwo ducha, odwagi, poświęcenia życia – lecz do bojowników żydowskich, przywódców powstania, którzy prawie bezbronni, stawili opór przeciwko niemieckim nazistom, którzy chcieli wymordować cały naród żydowski i zniszczyć wszelki ślad po nim.

To młodzi ludzie, jak na przykład Mordechaj Anielewicz, Paweł Frenkel, Marek Edelman jako przywódcy powstania, stawili czoła całej potędze niemieckiej.

Mordechaj Anielewicz przywódca Żydowskiej Organizacji Bojowej poświecił życie dla swojego Narodu! W swoim ostatnim liście pisał on: „Najważniejsze, że marzenie mojego życia spełniło się. Dane mi było zobaczyć żydowską obronę w getcie – w całej jej wielkości i chwale”. (List Mordechaja Anielewicza do Icchaka Cukiermana o pierwszych walkach w getcie, Warszawa, 23 kwietnia 1943)

Ponad rok później wybuchło powstanie, obejmujące całą Warszawę i w nim również uczestniczyli Żydzi. Całe miasto zostało spalone.

Dziś wspominamy tych, którzy pomimo braku szans na zwycięstwo, a nawet na przeżycie, potrafili podjąć nierówną walkę o godną śmierć z bronią w ręku.

Centrum Heschela KUL

Foto: domena publiczna Yad Vashem, IPN

Powiązane tematy:getto warszawskie powstanie w getcie warszawskim

Nastepne

Mifepriston nadal dostępny. Sąd Najwyższy nie podjął decyzji w sprawie pigułki aborcyjnej

Nie przegap

Z Nowego Jorku na Florydę. Już 10 tys. nowojorczyków uciekło w tym roku

News USA

Sezon podatkowy przed nami. Urząd Skarbowy wyznaczył kluczowe terminy

Opublikowano

1 godzinę temu

dnia

9 stycznia 2026

Autor:

bwyderka

Podatnicy w USA, którzy liczą na szybki zwrot podatku, powinni zapamiętać datę 26 stycznia 2026 roku. To właśnie tego dnia Urząd Skarbowy IRS rozpocznie przyjmowanie federalnych zeznań podatkowych – poinformowała agencja w czwartek.

Zwroty coraz wyższe

Zwrot podatku to dla wielu gospodarstw domowych największa jednorazowa wypłata w ciągu roku. Według danych Urzędu Skarbowego IRS, średni zwrot w poprzednim sezonie wyniósł niemal 3 200 USD. W 2026 roku kwoty te mogą być jeszcze wyższe – analitycy Piper Sandler szacują, że przeciętny czek może wzrosnąć o dodatkowe 1 000 USD.

Duże zmiany w rozliczeniach za 2025 rok

Na wysokość zwrotów znacząco wpłyną zmiany w prawie podatkowym przyjęte w ramach republikańskiej ustawy określanej jako „Big Beautiful Bill Act”. Nowe przepisy wprowadziły szereg ulg działających wstecz od 2025 roku.

Do najważniejszych zmian należą:

zniesienie podatku od części dochodów z nadgodzin,
zniesienie podatku od wybranych dochodów z napiwków,
podniesienie limitu odliczenia podatków stanowych i lokalnych (SALT) z 10 000 USD do 40 000 USD.

Terminy składania zeznań

Standardowy termin złożenia federalnego zeznania podatkowego upływa 15 kwietnia. Podatnicy, którzy potrzebują więcej czasu, mogą złożyć wniosek o automatyczne przedłużenie terminu, co daje czas na rozliczenie do 15 października. Należy jednak pamiętać, że ewentualny podatek do zapłaty musi zostać uregulowany do 15 kwietnia, aby uniknąć kar i odsetek.

Kiedy pieniądze trafią na konto

Czas oczekiwania na zwrot zależy od formy złożenia zeznania oraz od tego, czy Urząd Skarbowy wykryje jakiekolwiek nieprawidłowości.

Podatnicy składający deklaracje elektronicznie zazwyczaj otrzymują zwrot w czasie krótszym niż 21 dni. Oznacza to, że osoba, która złoży formularz Form 1040 już 26 stycznia, może otrzymać pieniądze około 16 lutego, o ile nie pojawią się problemy z rozliczeniem.

Śledzenie statusu zwrotu

Status zwrotu można sprawdzać za pomocą narzędzia „Where’s My Refund” udostępnionego przez IRS. W przypadku zeznań elektronicznych pierwsze informacje są zwykle dostępne po około 24 godzinach od złożenia deklaracji.

sezon podatkowy 2026

W przypadku zeznań papierowych czas oczekiwania jest dłuższy. IRS poinformował, że narzędzie „Where’s My Refund” zacznie wyświetlać informacje o papierowych deklaracjach dopiero po około 4 tygodniach, co wynika z konieczności ręcznego przetwarzania dokumentów.

Elektroniczne rozliczenie wciąż najszybsze

Eksperci podkreślają, że e-file pozostaje najszybszym i najbezpieczniejszym sposobem rozliczenia podatków. Pozwala nie tylko szybciej otrzymać zwrot, ale także szybciej wykryć ewentualne błędy, które mogłyby opóźnić wypłatę środków.

urząd skarbowy irs

Źródło: cbs
Foto: IRS, istock/silvermanmediaservices/

Czytaj dalej

News USA

Szczęśliwy mieszkaniec Georgii zgłosił się po wygraną – zdobył 983 mln USD w Mega Millions

Opublikowano

2 godziny temu

dnia

8 stycznia 2026

Autor:

bwyderka

Mieszkaniec stanu Georgia został oficjalnie zidentyfikowany jako zwycięzca jackpota Mega Millions z 14 listopada o wartości 983 mln USD – ósmej najwyższej wygranej w historii gry i największej, jaka kiedykolwiek padła w tym stanie. Posiadacz zwycięskiego losu, który zachował anonimowość, zgłosił się po odbiór nagrody 2 stycznia. Wybrał opcję jednorazowej wypłaty gotówkowej w wysokości 453,6 mln USD przed opodatkowaniem.

Jak poinformowała loteria, w rodzinie zwycięzcy są osoby, które korzystały ze stypendium HOPE Scholarship, finansowanego ze środków Georgia Lottery.

Znaczenie wygranej dla stanu

Prezes i dyrektor generalna Georgia Lottery Corp., Gretchen Corbin, podkreśliła, że rekordowy jackpot ma znaczenie nie tylko dla zwycięzcy, lecz także dla studentów, rodzin i lokalnych społeczności korzystających z programów HOPE oraz Pre-K. Jak zaznaczyła, sukces ten był możliwy również dzięki wsparciu graczy i partnerów handlowych.

Przypadek i billboard

Zwycięzca jest regularnym graczem loterii i – jak przekazano – ceni możliwość wspierania programów edukacyjnych w stanie. Do zakupu losu skłonił go rosnący jackpot, o którym informację zobaczył na billboardzie. Po ogłoszeniu informacji o zwycięzcy sprawdził numery na stronie Georgia Lottery, gdzie potwierdził wygraną.

Zgodnie z deklaracją, zwycięzca chce, aby nagroda miała charakter „międzypokoleniowy”, a część środków planuje przeznaczyć na „dobre cele”.

Gdzie sprzedano los

Zwycięski los Quick Pick sprzedano w Newnan w stanie Georgia, w supermarkecie Publix. Sprzedawca, który sprzedał los z jackpotem Mega Millions, otrzyma premię w wysokości 50 000 USD.

Losowanie Mega Millions 14 listopada 2025

Historyczny jackpot

Poprzednia tak wysoka wygrana padła w grudniu 2024 roku, gdy gracz z Kalifornii zdobył 1,269 mld USD. Jackpot z 14 listopada był nie tylko największym listopadowym zwycięstwem w historii gry, ale także ósmym co do wielkości w ogóle.

W trakcie 40 losowań od ostatniego trafienia jackpota na poziomie 348 mln USD w Virginii 27 czerwca, sprzedano niemal 14,3 mln wygrywających losów na wszystkich poziomach nagród – był to najdłuższy czas bez głównej wygranej.

Zmiany w zasadach Mega Millions

Jackpot narastał od końca czerwca, a kluczowe znaczenie miała zmiana formatu gry wprowadzona w kwietniu ubiegłego roku. Cena jednego losu wzrosła z 2 USD do 5 USD, co – według organizatorów – ma przyspieszać wzrost jackpotów i podnieść ich wartość początkową z 20 mln USD do 50 mln USD.

Rekord wszech czasów należy jednak do wygranej 1,602 mld USD zdobytej na Florydzie w sierpniu 2023 roku.

Źródło: foxbusiness
Foto: YouTube, istock

Czytaj dalej

News USA

Deficyt handlowy USA jest najniższy od 2009 r. Import spadł po wprowadzeniu ceł

Opublikowano

2 godziny temu

dnia

8 stycznia 2026

Autor:

bwyderka

Deficyt handlowy USA gwałtownie zmniejszył się w październiku, osiągając najniższy poziom od 2009 roku – wynika z najnowszych danych rządowych. Spadek był efektem ograniczenia importu po wprowadzeniu szerokiego pakietu ceł przez Prezydenta Donalda Trumpa.

Według statystyk Departamentu Handlu, całkowity deficyt handlowy zmniejszył się o 39% do 29,4 mld USD w październiku. Import spadł o 3,2%, podczas gdy ekonomiści ankietowani przez Dow Jones Newswires oraz The Wall Street Journal prognozowali medianę deficytu na poziomie 58,4 mld USD.

Eksport USA wzrósł w październiku o 7,8 mld USD do 302 mld USD, natomiast import obniżył się o 11 mld USD do 331,4 mld USD. Dla porównania, we wrześniu deficyt handlowy wynosił 48,1 mld USD.

Złoto, farmaceutyki i sztuczna inteligencja

Jak wskazał Bradley Saunders, ekonomista ds. Ameryki Północnej w Capital Economics, kluczową rolę w spadku deficytu odegrały wahania w handlu złotem i produktami farmaceutycznymi. Jednocześnie rosnący import komputerów sugeruje – jego zdaniem – realne oznaki siły w innych częściach gospodarki, szczególnie w kontekście inwestycji związanych z rozwojem sztucznej inteligencji.

Opóźniona publikacja danych

Publikacja danych została opóźniona o ponad miesiąc z powodu 43-dniowego zamknięcia administracji rządowej w ubiegłym roku. Brak aktualnych statystyk utrudniał władzom i firmom ocenę kondycji największej gospodarki świata.

Cła a zachowanie firm i konsumentów

Dane podkreślają, jak niestabilna i szeroko zakrojona polityka celna administracji Donalda Trumpa wpłynęła na przepływy handlowe. Po ogłoszeniu ceł wobec dziesiątek partnerów handlowych amerykańskie firmy zaczęły masowo gromadzić zapasy, przyspieszając import przed planowanymi podwyżkami taryf.

Dzięki temu wiele przedsiębiorstw uniknęło przerzucenia pełnych kosztów ceł na konsumentów, co pomogło ograniczyć wzrost cen towarów. W obliczu narastającego kryzysu dostępności cenowej dla rodzin prezydent rozszerzył także listę towarów zwolnionych z ceł, obejmując nią m.in. kluczowe produkty rolne.

Najwyższe cła od dekad

Według szacunków Yale University Budget Lab, na połowę listopada przeciętna efektywna stawka celna dla konsumentów przekraczała 16%, co stanowi najwyższy poziom od lat 30. XX wieku.

Decyzja Sądu Najwyższego może zmienić sytuację

Cła nakładane przez Donalda Trumpa na podstawie ustawy International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) mogą jednak zostać unieważnione. Jeżeli Sąd Najwyższy USA uzna, że prezydent nielegalnie zastosował te przepisy, przedsiębiorstwom mogą przysługiwać miliardy USD zwrotów ceł zapłaconych w ubiegłym roku.

Orzeczenie może zapaść już w piątek, co czyni najbliższe dni kluczowymi dla firm zaangażowanych w handel międzynarodowy.