News USA

80. Rocznica Powstania w Getcie Warszawskim

Opublikowano

3 lata temu

dnia

19 kwietnia 2023

Autor:

bwyderka

Getto warszawskie liczące w swoim szczytowym okresie prawie pół miliona ludzi, było największym w Europie. Od lipca do września 1942 r. wywieziono do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Treblince około 300 tysięcy Żydów. Wielu zmarło w getcie z głodu i wycieńczenia. Część została uratowana. Ci którzy pozostali 19 kwietnia 1943 roku zorganizowali powstanie w getcie warszawskim – czytamy w informacji Centrum Relacji Katolicko-Żydowskich KUL im. Abrahama J. Heschela z okazji 80. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim.

W getcie warszawskim liczącym pod koniec 1942 około 60 tysięcy mieszkańców przygotowywano się do walki. Powstały dwie organizacje żydowskie, które stawiły sobie za cel walkę zbrojną. Była to Żydowska Organizacja Bojowa oraz Żydowski Związek Wojskowy.

Podczas próby deportacji Żydów w styczniu 1943 r. nastąpiło starcie zbrojne, które dowiodło zdolności Żydów do przeciwstawienia się niemieckim okupantom.

Strategia Żydowskiego Związku Wojskowego przewidywała możliwość ratunku poprzez walkę. Przedstawiono ją w odezwie w następujących słowach: „Gotujcie się do czynu! Czuwajcie! Powstajemy do walki! Jesteśmy tymi, którzy za cel stawią sobie obudzenie narodu. Chcemy rzucić społeczeństwu nasze hasło: Zbudź się i walcz! Nie trać nadziei w możliwość ratunku! Wiedz, że ratunek leży nie w bezwolnym, jak u stada owiec, pójściu na śmierć. Leży on w znacznie czymś wyższym: W walce!” (Odezwa Żydowskiego Związku Wojskowego wzywająca do walki zbrojnej, Warszawa, Styczeń 1943)

Żydowska Organizacja Bojowa przewidywała całkowitą zagładę wszystkich Żydów, dlatego wzywała ona do walki całe społeczeństwo, w sposób czynny lub bierny: „Dnia 22 stycznia upłynęło 6 miesięcy od początku wysiedlenia w Warszawie. Wszyscy doskonale pamiętamy owe potworne dni, kiedy to 300 tysięcy naszych braci i sióstr okrutnie wymordowano w obozie śmierci w Treblince.

[…] Ludu żydowski! Zbliża się godzina! Musicie być gotowi do stawiania oporu, by nas nie wyrżnięto jak owce! Niechaj żaden Żyd nie idzie do wagonu! Ci, co nie mogą okazać oporu czynnego, niech się bronią biernie, niech się ukryją!” (Odezwa Żydowskiej Organizacji Bojowej nawołująca do walki zbrojnej, Warszawa, styczeń 1943)

Powstanie w Getcie Warszawskim rozpoczęło się w 19 kwietnia 1943 r., gdy siły policji niemieckiej wzmocnionej oddziałami policji pomocniczej wkroczyły na teren getta. Spotkała ich fala ognia ze strony bojowników żydowskich powodując wycofanie się sił niemieckich.

Po przejęciu dowodzenia przez gen. Jürgena Stroopa, przyjęto strategię spalonej ziemi, czyli bezwzględnej walki wszystkimi dostępnymi środkami.

Stroop nie chciał drugiego Stalingradu i walki o każdy dom. Wprowadził do getta wozy opancerzone, artylerię i miotacze ognia. Odcięto dopływ wody i elektryczności, każdy dom powinien być doszczętnie spalony, a wszystkie kryjówki i bunkry niszczono granatami i gazem. Po kilku dniach walki obszar getta stał się jednym wielki pożarem, domy były wypalane, a nad gettem unosiły się chmury ognia i dymu, nie pozwalające nawet oddychać.

Halina Birenabaum wspominała ten okres w następujących słowach: „Oddziały wyposażone w najnowocześniejszą broń maszynową ruszyły do ataku na garstkę wymęczonych, obdartych i niemal bezbronnych powstańców żydowskich, którzy woleli godną śmierć na polu bitwy niż w komorach gazowych… Armaty, czołgi, bomby, granaty, precyzyjne aparaty podsłuchowe, psy gończe.

Esesmani podpalali systematycznie ulicę za ulicą, dom za domem. I mordowali złapanych lub znalezionych w kryjówkach ludzi – powstańców i nie powstańców, wszystkich Żydów, kobiety, starców, dzieci.

Do bunkrów bali się wchodzić, wrzucali tam bomby duszące albo zalewali je wodą. Hitlerowscy bandyci wysadzali w powietrze nawet ruiny spalonych domów, aby w gruzach nikt już nie mógł się schować”. (Halina Birenbaum, „Nadzieja umiera ostatnia”, 77-78)

Niewielkie siły powstańców, pozbawione zapasów broni i amunicji nie były w stanie walczyć przez dłuższy czas, pomimo to walki trwały wiele dni, a Niemcy bali się wchodzić w zaułki, wąskie ulice, do piwnic, gdzie czekały ich zasadzki i walka wręcz.

Bojownicy żydowscy stosowali taktykę walki miejskiej, przemieszczając się kanałami, poprzez piwnice domów, pojawiając się w niespodziewanych miejsca i atakując. Dopiero po zniszczeniu większości sił bojowników żydowskich i wypaleniu terenu getta, odkrywano bunkry, wypędzano ukrywających się Żydów.

Tragedię mieszkańców getta, którzy przeżyli w ukryciu i zostali deportowani do obozów opisano w następujących słowach: „Kiedy nas zawlekli na Umschlagplatz, zapadał zmierzch. Spalone ulice getta, domy, w których rodziliśmy się, wzrastali, żyli wśród swoich, wychowywaliśmy się, uczyli być ludźmi, domy, w których piwnice i strychy były długo świadkiem naszych upokorzeń, strachu, cierpień i tęsknoty za wolnością – wszystko, co kochaliśmy dawniej w tym rodzinnym mieście, zostawiliśmy za sobą. I większość spośród nas – na zawsze”. (Halina Birenbaum, „Nadzieja umiera ostatnia”, 81-82)

Demonstrując likwidację getta w Warszawie, 16 maja 1943 roku, dowódca sił niemieckich Jürgen Stroop wysadził w powietrze Wielką Synagogę na Tłumackim.

Jednak to nie do niego należało zwycięstwo – zwycięstwo ducha, odwagi, poświęcenia życia – lecz do bojowników żydowskich, przywódców powstania, którzy prawie bezbronni, stawili opór przeciwko niemieckim nazistom, którzy chcieli wymordować cały naród żydowski i zniszczyć wszelki ślad po nim.

To młodzi ludzie, jak na przykład Mordechaj Anielewicz, Paweł Frenkel, Marek Edelman jako przywódcy powstania, stawili czoła całej potędze niemieckiej.

Mordechaj Anielewicz przywódca Żydowskiej Organizacji Bojowej poświecił życie dla swojego Narodu! W swoim ostatnim liście pisał on: „Najważniejsze, że marzenie mojego życia spełniło się. Dane mi było zobaczyć żydowską obronę w getcie – w całej jej wielkości i chwale”. (List Mordechaja Anielewicza do Icchaka Cukiermana o pierwszych walkach w getcie, Warszawa, 23 kwietnia 1943)

Ponad rok później wybuchło powstanie, obejmujące całą Warszawę i w nim również uczestniczyli Żydzi. Całe miasto zostało spalone.

Dziś wspominamy tych, którzy pomimo braku szans na zwycięstwo, a nawet na przeżycie, potrafili podjąć nierówną walkę o godną śmierć z bronią w ręku.

Centrum Heschela KUL

Foto: domena publiczna Yad Vashem, IPN

Powiązane tematy:getto warszawskie powstanie w getcie warszawskim

Nastepne

Mifepriston nadal dostępny. Sąd Najwyższy nie podjął decyzji w sprawie pigułki aborcyjnej

Nie przegap

Z Nowego Jorku na Florydę. Już 10 tys. nowojorczyków uciekło w tym roku

News USA

Co Amerykanie sądzą o aborcji? Wyniki nowego sondażu

Opublikowano

26 minut temu

dnia

26 stycznia 2026

Autor:

bwyderka

Opublikowany dzień przed dorocznym Marszem dla Życia w Waszyngtonie nowy sondaż pokazuje złożony obraz poglądów Amerykanów na temat aborcji. Choć mniej niż czterech na dziesięciu respondentów określa się mianem „pro-life”, zdecydowana większość społeczeństwa opowiada się za wprowadzeniem przynajmniej pewnych ograniczeń prawnych. Wyniki badania omawia Ojciec Paweł Kosiński SJ.

Tożsamość „pro-life” i „pro-choice”

Badanie przeprowadzone w połowie stycznia wśród ponad 1400 dorosłych wykazało, że 37 procent ankietowanych identyfikuje się jako „pro-life”, podczas gdy 62 procent określa siebie jako „pro-choice”. Niewielki odsetek badanych nie potrafił jednoznacznie wskazać swojej postawy.

Wyniki pokazują jednocześnie wyraźne różnice wewnątrz wspólnoty katolickiej. Wśród wszystkich katolików 44 procent deklaruje postawę pro-life, jednak w grupie osób praktykujących odsetek ten rośnie do 58 procent. Dla porównania, wśród katolików niepraktykujących jedynie 31 procent określa się jako pro-life.

Poparcie dla ograniczeń aborcji

Sondaż obala przekonanie, że określenie „pro-choice” oznacza pełne poparcie dla aborcji bez żadnych ograniczeń.

Jednocześnie 37 procent respondentów deklaruje, że większość aborcji powinna być nielegalna. W tej grupie 6 procent sprzeciwia się jej w każdej sytuacji, 10 procent dopuszcza ją wyłącznie w celu ratowania życia matki, a 21 procent akceptuje ją jedynie w przypadkach zagrożenia życia matki lub poczęcia dziecka w wyniku gwałtu lub kazirodztwa.

Granice czasowe i zgoda społeczna

Według badania 20 procent ankietowanych uważa, że aborcja powinna być legalna wyłącznie w pierwszym trymestrze, a kolejne 10 procent dopuszcza ją do drugiego trymestru. Łącznie 67 procent Amerykanów chce istnienia jakichkolwiek ograniczeń, a 57 procent opowiada się za ich wprowadzeniem najpóźniej do końca pierwszego trymestru ciąży.

Leki aborcyjne i finansowanie z podatków

Większość respondentów popiera dodatkowe wymogi proceduralne.

59 procent uważa, że uzyskanie farmakologicznych środków aborcyjnych powinno wymagać osobistej wizyty u lekarza, mimo że obecne prawo federalne tego nie nakazuje.

W kwestii finansowania z pieniędzy publicznych 54 procent badanych sprzeciwia się przeznaczaniu środków podatników na aborcję w Stanach Zjednoczonych. Jeszcze większy sprzeciw budzi finansowanie aborcji za granicą – przeciwnych jest 69 procent ankietowanych.

Ochrona sumienia i centra wsparcia

Sondaż pokazuje także szerokie poparcie dla ochrony sumienia pracowników służby zdrowia. 63 procent respondentów uważa, że lekarze i pielęgniarki nie powinni być zmuszani do udziału w aborcji, jeśli sprzeciwiają się jej z powodów moralnych.

Aż 84 procent ankietowanych wyraża poparcie dla działalności centrów wsparcia dla kobiet w ciąży, które nie przeprowadzają aborcji, a oferują pomoc matkom i rodzinom w trudnej sytuacji.

Stabilność opinii publicznej mimo sporów

Dyrektor ośrodka badawczego podkreśliła, że mimo głośnych i emocjonalnych debat publicznych, poglądy Amerykanów w tej kwestii pozostają zaskakująco stabilne. Większość społeczeństwa opowiada się za ograniczeniami aborcji, przy jednoczesnym uznaniu wyjątków w dramatycznych sytuacjach.

Przedstawiciele środowisk katolickich zwracają uwagę, że badanie potwierdza rosnące poparcie dla inicjatyw wspierających kobiety w ciąży i ich dzieci. W ich ocenie wyniki sondażu pokazują, że temat ochrony życia pozostaje ważnym elementem debaty publicznej, niezależnie od zmian prawnych i politycznych ostatnich lat.

Źródło: cna
Foto: March for Life

Czytaj dalej

News USA

Potężna burza zimowa sparaliżowała wschodnie Stany Zjednoczone

Opublikowano

8 godzin temu

dnia

26 stycznia 2026

Autor:

bwyderka

Rozległa burza zimowa, która od kilku dni przetacza się przez wschodnią część Stanów Zjednoczonych, przynosi tragiczne skutki. Lokalne władze zaczynają informować o ofiarach śmiertelnych, setki tysięcy ludzi pozostają bez prądu, a tysiące pasażerów utknęło na lotniskach w całym kraju.

Ofiary śmiertelne i alarm władz lokalnych

W Nowym Jorku Burmistrz Zohran Mamdani poinformował, że co najmniej pięć osób zostało znalezionych martwych na zewnątrz budynków, gdy 24 stycznia temperatura spadła do około 8,5 stopni Fahrenheita. Przyczyny ich śmierci są nadal badane. Władze miasta apelują do mieszkańców o pozostanie w domach i unikanie podróży, a stan Nowy Jork pozostaje objęty stanem wyjątkowym.

Dwie kolejne ofiary śmiertelne odnotowano w parafii Caddo w Luizjanie, gdzie mężczyźni zmarli z powodu hipotermii związanej bezpośrednio z warunkami pogodowymi.

Setki tysięcy ludzi bez prądu

Burza, której towarzyszą intensywne opady śniegu, marznący deszcz i silny wiatr, doprowadziła do rozległych awarii energetycznych. Według danych z niedzielnego wieczoru ponad 879 tysięcy Amerykanów pozostawało bez dostaw prądu, choć liczba ta spadła z porannego szczytu przekraczającego milion odbiorców.

Najpoważniej ucierpiała sieć energetyczna w Tennessee, gdzie zanotowano ponad 336 tysięcy przerw w dostawach energii. Nashville stało się najbardziej dotkniętym miastem w kraju – ponad 200 tysięcy mieszkańców obudziło się tam bez prądu, a ulice, chodniki i samochody pokryła gruba warstwa lodu.

„Połączenie marznącego deszczu i lodu uderzyło w naszą społeczność z ogromną siłą. Drzewa obciążone lodem łamią się i zrywają linie energetyczne w całym regionie” – poinformowała Nashville Electric Service.

Problemy w całym regionie południa i wschodu

Znaczne awarie odnotowano również w Mississippi, gdzie liczba przerw w dostawach energii przekroczyła 174 tysiące, oraz w Luizjanie z niemal 150 tysiącami odbiorców bez prądu. Dziesiątki tysięcy awarii zgłoszono także w Georgii, Kentucky, Alabamie i Wirginii Zachodniej. Choć w Teksasie rozpoczęto przywracanie zasilania, nadal wiele budynków pozostaje bez światła.

Nashville Electric Service

Lotniska sparaliżowane, tysiące lotów odwołanych

Ekstremalne warunki pogodowe doprowadziły do masowych zakłóceń w ruchu lotniczym. Linie lotnicze w Stanach Zjednoczonych odwołały ponad 11 400 lotów, pozostawiając tysiące pasażerów, w tym podróżnych z zagranicy, uwięzionych na lotniskach.

Najbardziej dotknięte były porty lotnicze w Charlotte, Atlancie oraz wszystkie trzy główne lotniska obsługujące Nowy Jork. Najwięcej rejsów anulowały American Airlines, Delta Air Lines i Southwest Airlines, z których każda odwołała ponad 1 200 lotów w ciągu jednego dnia. Delta zapowiedziała funkcjonowanie w trybie ograniczonego rozkładu.

Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport zima

Uziemione samoloty linii Delata na Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport

Apel o pozostanie w domach i działania federalne

Władze w Teksasie wezwały kierowców do bezwzględnego unikania podróży, podkreślając, że odśnieżanie dróg trwa, ale warunki pozostają bardzo niebezpieczne.

Prezydent Donald Trump zatwierdził federalne deklaracje klęski żywiołowej dla kilkunastu stanów, w tym Karoliny Południowej i Północnej, Tennessee, Georgii, Luizjany, Mississippi oraz Indiany. Decyzja ta umożliwia uruchomienie dodatkowych środków i wsparcia dla dotkniętych regionów.

Prognozy nie przynoszą szybkiej ulgi

Krajowa Służba Meteorologiczna ostrzega, że zimowa burza nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa. Do poniedziałku prognozowana jest mieszanka śniegu, lodu i marznącego deszczu. W Nowej Anglii może spaść nawet do 18 cali śniegu, a w dolinach Ohio i Tennessee warstwa marznącego deszczu może osiągnąć około pół cala.

Dodatkowo w stanach położonych nad wschodnim wybrzeżem Zatoki Meksykańskiej możliwe są gwałtowne burze, silne porywy wiatru, a nawet tornada, co jeszcze bardziej komplikuje sytuację służb ratunkowych i mieszkańców.

Źródło: The Epoch Times
Foto: YouTube, Nashville Electric Service, Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport

Czytaj dalej

News USA

Dziś startuje sezon składania deklaracji podatkowych. Sprawdź nowe ulgi i zmiany

Opublikowano

9 godzin temu

dnia

26 stycznia 2026

Autor:

bwyderka

Dla wielu Amerykanów to najbardziej nielubiany moment w roku. W poniedziałek, 26 stycznia, oficjalnie rozpoczyna się sezon rozliczeń podatkowych, który potrwa do 15 kwietnia 2026 roku. Jak wynika z danych firm zajmujących się rozliczeniami, niemal połowa podatników deklaruje, że nie lubi lub wręcz nie znosi składania zeznań podatkowych.

Tegoroczny sezon podatkowy przynosi wyjątkowo dużo nowości. Wszystko za sprawą uchwalenia tzw. Big Beautiful Act, który wprowadził szereg nowych przepisów wpływających na sposób rozliczania dochodów. Eksperci podkreślają, że właśnie dlatego warto poświęcić więcej czasu na przygotowanie dokumentów.

Napiwki bez podatku? Nie do końca

Jedną z najgłośniejszych zmian jest wprowadzenie zasady określanej jako „brak podatku od napiwków”. W praktyce nie oznacza to jednak, że napiwki przestały być dochodem podlegającym opodatkowaniu. Nowe przepisy pozwalają na zastosowanie odliczenia, które może zredukować dochód z napiwków do określonego limitu. Maksymalna kwota takiego odliczenia wynosi 25 tysięcy dolarów.

Ulga na nadgodziny i nowe odliczenia

Zmiany objęły także wynagrodzenie za nadgodziny. W tym przypadku odliczeniu podlega jedynie dodatkowa część wynagrodzenia, a nie cała kwota. Dla osób rozliczających się indywidualnie maksymalne odliczenie wynosi 12 500 dolarów.

Nowe przepisy wprowadzają również dodatkową ulgę dla seniorów oraz możliwość odliczenia odsetek od kredytów samochodowych. Każda z tych ulg wiąże się jednak z określonymi warunkami i limitami.

Pomocne programy i darmowe rozliczenia

Eksperci uspokajają, że większość popularnych programów do rozliczeń podatkowych została już zaktualizowana i uwzględnia wszystkie nowe przepisy. Co więcej, dostępne są także bezpłatne opcje składania zeznań.

Podatnicy, którzy w poprzednim roku zarobili 89 tysięcy dolarów lub mniej, mogą skorzystać z rządowego programu bezpłatnego rozliczenia. Dostępna jest także pomoc wolontariuszy w ramach programów wsparcia podatkowego, które oferują darmowe doradztwo.

Terminy i zwroty podatków

Ostateczny termin złożenia federalnego zeznania podatkowego upływa 15 kwietnia 2026 roku. Dane urzędu skarbowego pokazują, że ponad 60 procent podatników otrzymało w ubiegłym roku zwrot nadpłaconego podatku.

Dla osób, którym zależy na szybkim otrzymaniu pieniędzy, specjaliści są zgodni: elektroniczne złożenie zeznania to najszybsza i najbezpieczniejsza droga do zwrotu.

Czas kompletować dokumenty

Choć sezon podatkowy budzi niechęć wielu podatników, tegoroczne zmiany mogą okazać się korzystne dla sporej części rozliczających się osób. Kluczem jest dokładne zapoznanie się z nowymi zasadami i spokojne przygotowanie dokumentów, zanim presja czasu zacznie grać główną rolę.